• 21

Zapomniany Bolesław Zapomniany

bolekk
  • 14 kwietnia 2013
  • Radosław Kotarski
  • Historia

To, co może zainteresować nawet historyka-amatora to badanie chronologii władców Polski. Mieszko II (syn Bolesława Chrobrego) zmarł w 1034 roku. Jego syn, Kazimierz Odnowiciel, wrócił z Niemiec dopiero w 1039 lub 1040 roku. Co działo się przez prawie 6 lat? Czy Polska była pozbawiona władcy?

Niektórzy twierdzą, że musiała istnieć w tym czasie władza centralna i rządy od 1034 roku sprawował pierworodny syn Mieszka II – Bolesław, zwany Zapomnianym (ciekawe dlaczego?) lub Okrutnym. Jaka jest prawda?

Wizerunek Mieszka II

Wizerunek Mieszka II

Wspomina o nim Kronika Wielkopolska: „Gdy [Mieszko II] umarł w roku Pańskim 1033, nastąpił po nim pierworodny syn jego Bolesław. Skoro ten został ukoronowany na króla, wyrządził swej matce wiele zniewag.” Tutaj pojawiają się wątpliwości. Po pierwsze, Kronika Wielkopolska znana jest z zawierania wielu błędnych informacji i mitów. To ona stworzyła legendę o Szczerbcu, przeinaczając relację Galla Anonima (wspominałem o tym w odcinku o Szczerbcu – przyp. aut.). Po drugie, w powyższym zapisie znajduje się błąd, Mieszko II nie umarł w 1033 roku, ale w 1034. Wreszcie po trzecie, nigdzie indziej (z wyjątkiem powtarzania zapisów Kroniki Wielkopolskiej) nie znajdziemy informacji o rzekomej koronacji Bolesława, a byłoby to wydarzenie na tyle ważne, że zostałoby zapisane na przykład w kronikach niemieckich. Tamtejsi kronikarze przy wcześniejszych koronacjach (Chrobrego i Mieszka II) pisali o nich z nieukrywanym oburzeniem, tak powinno być i tym razem.

Poza tym, Bolesław Zapomniany nie miałby czym się koronować, ponieważ jego rzekoma matka – Ryksa (żona Mieszka II) wywiozła insygnia koronacyjne do Niemiec.

Pomimo tego, niektórzy poważni historycy, jak np. Feliks Koneczny, argumentowali, że niezbitym dowodem jest imię pierworodnego (?) syna Mieszka II, czyli Kazimierza Odnowiciela. Dlaczego? Ponieważ otrzymał imię nienawiązujące do jakiegoś sławnego Piasta. Faktycznie, nie było wcześniej w tym rodzie żadnego ważnego Kazimierza, co mogłoby sugerować, że pierwszy syn powinien otrzymać imię na przykład po dziadku, Bolesławie Chrobrym. Jednak należy pamiętać, że takie nazywanie dzieci było zwyczajem, a nie twardą zasadą, co pozwalało na sporą dowolność. Poza tym, duża śmiertelność dzieci w tym czasie powodowała, że nikt nie miał pewności czy pierwszy syn dożyje do koronacji, dlatego imionami nikt szczególnie się nie przejmował.

Wizerunek Kazimierza Odnowiciela

Wizerunek Kazimierza Odnowiciela

Innym dowodem miało być rzekome przeznaczenie Kazimierza do stanu duchownego. Jeśli by tak było, mogłoby to wskazywać na to, że Kazimierz był drugim synem, ponieważ pierwszy najczęściej przejmował rolę ojca, a następne dzieci zwykle były przeznaczane na posługę Kościołowi. Zwolennicy tej teorii powołują się na zapis w kronice Galla Anonima: „[Kazimierz Odnowiciel] miał też nader gorliwie i pobożnie czcić Kościół święty, a zwłaszcza mnożyć zgromadzenia mnichów i świętych dziewic, ponieważ w pacholęcym wieku oddany został przez rodziców do klasztoru, gdzie otrzymał gruntowne wykształcenie w świętych pismach.”

Bardzo dziwi dopisek „o otrzymaniu gruntownego wykształcenia w świętych pismach”, zupełnie pozbawiony sensu, bo przecież wiadomo, że osoba duchowna musi znać się na „świętych pismach”. W rzeczywistości jednak, zapis nabiera poprawnego sensu jeśli mówimy o osobie, która tak naprawdę nie była mnichem. Wtedy informuje tylko o odebraniu nauki w pismach, a nie o przyjmowaniu święceń kapłańskich. Potwierdza to Rocznik Świętokrzyski Dawny, w którym możemy znaleźć zapis: 1026. Kazimierz zostaje oddany na naukę.

Zostaje nam kwestia ostatnia. Jeśli Bolesław Zapomniany nie istniał to czy kraj mógł pozostać na parę lat bez władzy centralnej? Tak, był to czas dużego chaosu, kiedy na przykład w Wielkopolsce ogłoszono bunt przeciwko lokalnym władzom i Kościołowi, co spowodowało powszechny powrót do religii pogańskiej, albo na Mazowszu, gdzie tamtejszy możnowładca (Miecław) utworzył własne państwo. Ale przy pomocy niemieckiego cesarza, Henryka III Kazimierz zaprowadził porządek i ponownie zjednoczył kraj. Dlatego dzisiaj nazywamy go Odnowicielem.

Dlaczego więc Kronika Wielkopolska wymyśliła postać Bolesława? Wynikało to z niewiedzy i niezrozumienia czasów od śmierci Mieszka II aż do powrotu Kazimierza. Łatwiej było zapełnić lukę władcą, którego „zapomnienie” Kronika Wielkopolska tłumaczyła następująco: „Bolesław zaś z powodu srogości i potworności występków, których się dopuszczał, źle zakończył życie i choć odznaczony został koroną królewską, nie wchodzi w poczet królów i książąt Polski.”

Co takiego musiałby uczynić Bolesław, aby zostać tak srogo ukaranym? Przecież wiadomo, że polscy władcy nie należeli do świętych. Bolesław Krzywousty brutalnie okaleczył własnego brata, Przemysł II zamordował żonę, a Bolesław Śmiały, wg niektórych przekazów, kochał swoją klacz trochę bardziej dogłębnie. Czy został zatem jakiś gorszy występek do popełnienia? Odpowiedź jest jedna – nie.

Dzisiaj Bolesław Zapomniany jest niezbitym dowodem na to, że co jak co, ale wyobraźnia ludzka przez wieki zawsze była bardzo bogata.

Radosław Kotarski

Silnie uzależniony od zdobywania wiedzy i dzielenia się nią z innymi twórca autorskiego programu popularnonaukowego oraz Redaktor Naczelny strony Polimaty.pl