Cywilne przerażenie

Tydzień I wojny światowej na Polimaty.pl z okazji stulecia jej wybuchu.

Elitarna jednostka niemieckiego wojska wkracza do belgijskiego Dinant. Jest 21 sierpnia 1914 roku. Belgia, już z dawno pogwałconą neutralnością, doświadcza skutków niemieckiej strategii Schrecklichkeit (dosłownie Okropność, Przerażenie).

Dinant jest kolejnym przystankiem na niemieckim szlaku przez Belgię. W ciągu trzech dni okupanci zabijają tam łącznie 639 cywilów. Dlaczego? Zgodnie z założeniem Schrecklichkeit, Niemcy usuwają potencjalną barierę na drodze do sukcesów wojennych. Chcą, aby belgijscy cywile nawet nie myśleli o akcjach konspiracyjnych lub walce partyzanckiej. Jedna z ofiar to Mariette Fivet, która ostatnie chwile życia spędza tuż obok swojego ojca. Ma ledwie… trzy tygodnie. Więcej szczęścia doświadcza pewien 24-letni porucznik, który wtedy tylko odnosi rany. Gdyby podzielił los Fivet, nie byłby prezydentem Francji w latach 1959-1969. To Charles de Gaulle.

Okropność dla cywilów i cywilizacji

Dinant przed (dół) i po (góra) niemieckich wojażach

Los Dinant ledwie cztery dni później podzieli miasto Leuven. Ten średniowieczny, uniwersytecki ośrodek padł ofiarą błędu lub mistyfikacji, ponieważ Niemcy ukarali ludzi z Leuven za strzelaninę, która w rzeczywistości była sprawką… innych żołnierzy niemieckich. Żadnego znaczenia nie miało to, że tubylcy nie mieli broni, którą skonfiskowały władze miasta – nie chciano bowiem dopuszczać do walk nikogo poza regularną armią. Mimo to, okupanci wzięli srogi odwet.

Część osób wywieziono w nieznanym kierunku, część uwięziono. Zamordowano 248 mieszkańców Leuven, w tym rektora uniwersytetu. Nie oszczędzono kolekcji bibliotecznej, gdzie w pożarach zginęły drogocenne manuskrypty. – Zmieciemy wszystko z powierzchni ziemi – powiedział jeden z niemieckich żołnierzy. – Nie zostanie żaden kamień na kamieniu. Nauczymy ich szacunku do Niemiec. Następne pokolenia przyjadą tu podziwiać nasze dzieło.

Takie działania niekoniecznie były powodowane chwilowym uniesieniem lub wymierzaniem kary za konkretne przewinienia. Niemcy już przed wojną zrobili z Schrecklichkeit, część swojej strategii, która miała osłabić morale cywilów na wrogich terytoriach.

Z niemieckiej perspektywy było to działanie zgodne z międzynarodowymi konwencjami. Zwyczajnie miało zmniejszyć liczbę ofiar po własnej stronie, które pochłonęłaby walka partyzancka. Karane miały być jakiekolwiek podejrzenia o opór cywilów.

Schrecklichkeit wziął się przede wszystkim z bolesnej nauczki po wojnie francusko-pruskiej z 1870-71 roku, gdy francuscy „wolni strzelcy” (franc tireurs) paraliżowali działania pruskich żołnierzy. Wtedy ostrzał ze strony rywali był możliwy w każdym momencie – ze strony armii lub bojówek cywilnych.

Właśnie dlatego do I wojny światowej Niemcy przystąpili z chęcią jak najszybszego wyeliminowania podobnych zagrożeń. Nawet, gdy poczucia niebezpieczeństwa nie dało się racjonalnie wytłumaczyć. – Jesteśmy w potrzebie, a potrzeba nie zna żadnych praw – tłumaczył kanclerz Theobald von Bethmann-Hollweg.

Zapowiedź katastrofalnej przyszłości

Łącznie działania Niemców w Belgii przyniosły śmierć 5500 cywili. Najwięcej z nich zginęło w ciągu zaledwie 11 dni od 18 do 28 sierpnia. Schrecklichkeit na krótką metę przyniósł zamierzony skutek. Belgijskie miasta żyły w permanentnym strachu. W każdym z nich można było znaleźć czyhającego na okazję donosiciela. Jednak agresja na Belgię była językiem u wagi dla decyzji Wielkiej Brytanii do wypowiedzenia wojny Niemcom. Ci, łamiąc neutralność niderlandzkiego kraju, zbyt mocno zbliżyli się do angielskich brzegów. I wojna światowa rozgorzała na dobre…

… Historia Dinant lub Leuven była przerażającym przypadkiem łamania zasad ochrony ludności cywilnej podczas działań militarnych. Dopiero jednak następny wielki światowy konflikt z koszmarem obozów koncentracyjnych pokazał jak daleko można zabrnąć w wojennym szale.

Bibliografia:

  • Baggett Blaine oraz Winter Jay, The Great War and the Shaping of the 20th Century, Penguin Studio, New York 1996.
  • March Francis, History of the World War, The United Publishers of the United States and Canada, Philadelphia 1919.
  • Kramer Alan, Dynamic of Destruction. Culture and Mass Killing in the First World War, Oxford University Press, New York 2007.
  • Butler Daniel, Burden of Guilt: How Germany Shattered the Last Days of Peace, Summer 1914, Casemate Publishers, Philadelphia 2010.
  • Neiberg Michael, Fighting the Great War: A Global History, Harvard Press University, Cambridge 2009.
Udostępnij: