Polimaty podrózują z historią | Twierdza Wisłoujście

W kolejnym odcinku „Podróży z historią” Radek z ekipą zabierze Was do miejsca unikatowego na skalę europejską. Twierdza Wisłoujście w Gdańsku to dobrze zachowany przyczółek, dzięki któremu dało się kontrolować kluczowy szlak transportowy w dawnych czasach, czyli Wisłę. U samego ujścia, jak sugeruje nazwa twierdzy.

Spacer to tym urokliwym miejscu i opowieść o życiu mieszkańców to zadanie odcinka „Podróży”. Tutaj przekonacie się, że o mały krok nie mielibyśmy czego pokazywać. Wojna, zaniedbania i głupie pomysły poważnie zagroziły Twierdzy, ale ta oparła się nie tylko wielu najazdom, ale i takiej wybuchowej mieszance…

(Odcinek „Podróży z historią” o Twierdzy Wisłoujście znajdziesz tutaj!) 

tiwerdza2

W kwietniu 1945 roku w okolice Twierdzy Wisłoujście wkroczyła Armia Czerwona. Był to prawdziwy obraz nędzy i rozpaczy, bo zabudowania zostały poszatkowane przez ostrzał artyleryjski. Zniszczone zostało około 60% fortyfikacji w tym najstarsze (i najładniejsze) elementy.

Klimat historii tego miejsca zrujowały tymczasowe rowy strzeleckie tworzone pospiesznie na froncie II wojny światowej. Co tylko się dało, zostało rozkradzione. Dlatego do naszych czasów nie przetrwało zbyt wiele elementów wystroju Twierdzy.

Wojna rządzi się swoimi prawami. Gdy zagrożone jest życie walczących, niewiele osób myśli o kulturowym dziedzictwie. Jednak na wojnie nie skończyły się trudne czasy Twierdzy. (Swoją drogą na szlaku tworzenia „Podróży z historią” podobny scenariusz powtarzał się zaskakująco często. Nawet unikatowe zabytki na skalę światową były u nas zaniedbywane całymi latami.)

Po 1945 roku obiekt stał zupełnie bezpański. Podziurawiony wojennymi ranami stał, niszczał i zarastał. Dopiero pod koniec lat 50. trafił na listę zabytków, choć czasem znacznie szybciej opieką zostaje objęta byle rudera, a nie: a) pierwsza latarnia morska na polskich ziemiach, b) uczestniczka bitwy pod Oliwą, c) miejsce walki Gdańska z wojskami Stefana Batorego… (tak, tym wszystkim jest Twierdza Wisłoujście.)

Tereny Twierdzy w czasach PRL (od 1956 r.) stały się składowiskiem dla zakładu przetwórstwa owocowo-warzywnego. W miejscu, gdzie dawniej dumnie wojowano, w beczkach leżały materiały na dżem lub tanie wino… Firma ta poczynała sobie w Wisłoujściu tak śmiało, że w kazamatach (schronie, tu Bastion Artyleryjski) dobudowała ścianę. Żeby pulpie owocowej było chłodniej i wygodniej. Praktycznie cały teren wewnątrz Wieńca, po którym w „Podróżach” oprowadza Radek był wypełniony beczkami – świetnie widać to na jednym ze zdjęć w wieży.

Sąsiadem Twierdzy (lub też magazynu owoców) zostało też przedsiebiorstwo skłądujące siarkę, które otoczyło historyczną fosę. Fragmenty Twierdzy zostały pokryte pyłem siarki – co wrażliwsze nosy „mówią”, że te ślady czuć do dziś. Skażenie środowiska było wówczas tak mocne, że ludzie nie mogli zbyt długo tam przebywać.

Dopiero w 1974 roku Twierdzą Wisłoujście zaczęło się opiekować Muzeum Historyczne Miasta Gdańska. Czy zatem kogoś zdziwi, że w latach 90., obiekt trafił na listę World Monument Watch? To spis stu najbardziej zagrożonych zniknięciem zabytków świata. Lista posłużyła Twierdzy, bo dzięki niej łatwiej było o środki na odzyskanie dawnego blasku. Wisłoujście przestało być zagrożone. Jak się to udało i co widać dziś, przekonacie się w odcinku „Podróży”. Zapraszamy!

twierdza3

W poprzednich odsłonach „Polimaty podróżują z historią”:
Winna Zielona Góra
Co zostało po Słowianach?
Przy staropolskim stole
Czy Tatarzy jedzą tatara?
Latarnie polskiego wybrzeża

Bibliografia:

  • Jolanta Stecewicz (red.), Twierdza Wisłoujście : historia, teraźniejszość, przyszłość, MHMG, Gdańsk 2000.
  • Piotr Molski (red.), Zespół forteczny Gdańsk – Wisłoujście, Wydział Polityki Gospodarczej Urzędu Miejskiego, Gdańsk 1998.
  • http://www.mhmg.pl/oddzial/7/twierdza-wisloujscie
  • Piotr Celej, Twierdza Wisłoujście – historia niesamowitego gdańskiego zabytku, http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/56,35636,17035737,Twierdza_Wisloujscie___historia_niesamowitego_gdanskiego.html
  • Przemysław Maćkowiak, Twierdza Wisłoujście, architektura i jej ochrona, http://www.spotkania.pl/sources/pdf/2008-01-01.pdf.
Udostępnij:
Yantar napisał(a):

👍