Co skrywa Twój numer PESEL? | Polimaty #94

Co możesz wyczytać z numeru PESEL o sobie? I w jaki sposób zapamiętać PESEL swój lub kogoś bliskiego?

Baza PESEL powstała przy udziale najwybitniejszych polskich umysłów technicznych w latach 70. zeszłego wieku. W numerze PESEL znaczenie mają: pierwsze sześć cyfr (data urodzenia), przedostatnia cyfra (oznaczająca płeć) oraz ostatnia (cyfra kontrolna). W odcinku wyjaśniliśmy jak na podstawie numeru identyfikacyjnego ustalić stulecie, w którym ktoś się urodził. To prosta matematyka, ograniczająca się do dodawania lub odejmowania 20 w odpowiednim miejscu.

Sprawa komplikuje się, gdy zechcemy sprawdzić prawidłowość naszego PESELu za sprawą cyfry kontrolnej – tej na samym końcu. Tutaj równanie jest już bardziej złożone. Na kartce papieru lub kalkulatorze ustalenie prawidłowości numeru zajmie kilka chwil. Takiego problemu nie mają maszyny, które w mgnieniu oka weryfikują prawidłowość wprowadzonego PESELu. Gdzie możemy się z tym spotkać? Na przykład w czasie kupowania ubezpieczenia samochodu i sprawdzenia historii swoich ubezpieczeń w bazie. Tam nawet drobna pomyłka przy jednej z cyfr będzie błyskawicznie wyłapana i będziemy mieli szansę poprawić błąd.

Jak dokonać takiej weryfikacji? Weźmy za przykład numer podany w skeczu Krzysztofa Materny i Wojciecha Manna przywołany w odcinku: 45113892134. Już na pierwszy rzut oka wiemy, że to błędny PESEL – osoba z takim numerem musiałaby się urodzić 38 listopada 1945 roku. Czy to przypuszczenie potwierdzi działanie matematyczne? Jeśli numer będzie nieprawidłowy, na końcu wynik powinen być inny niż 4. Do dzieła!

ETAP 1:
Należy pomnożyć kolejne cyfry PESELu przez odpowiednio 1; 3; 7; 9; 1; 3; 7; 9; 1; 3. Wykorzystujemy je do każdego sprawdzanego numeru PESEL.
Na podanym przykładzie 45113892134 będzie to więc: 4*1; 5*3; 1*7; 1*9; 3*1; 8*3; 9*7; 2*9; 1*1; 3*3. (ostatnia cyfra jest pominięta, bo przecież ją sprawdzamy!)
Uzyskujemy z tego wyniki 4; 15; 7; 9; 3; 24; 63; 18; 1; 9

ETAP 2:
Jeśli wynikiem mnożenia jest liczba dwucyfrowa, do końcowego wyliczenia przyjmujemy tylko jej końcówkę. (Na przykład, jeśli w drugim wyniku 5*3=15, to bierzemy tylko ostatnią cyfrę, czyli 5.) Następnie dodajemy je wszystkie do siebie.
4 + 5 + 7 + 9 + 3 + 4 + 3 + 8 + 1 + 9 = 53

ETAP 3:
Podobnie jak na poprzednim etapie, z wyniku dwucyfrowego bierzemy wyłącznie ostatnią cyfrę.
W tym przypadku będzie to 3 (z uzyskanej sumy 53).
Uzyskaną tak cyfrę odejmujemy od 10, a więc:
10 – 3 = 7

7 to wynik sprawdzenia cyfry kontrolnej w podanym PESELu. Potwierdziło to więc wstępne przypuszczenie, że cały numer jest błędny – w podanym przykładzie (45113892134) przecież na końcu znajdowało się 4, które nie znalazło uzasadnienia w podanych działaniach.

Zachęcam do złapania za swój dowód osobisty i sprawdzenia, czy ta metoda działa na rzeczywistym przykładzie. Przy moim PESELu wszystko jest w porządku. Jak tam u Ciebie?

PS Dobrze, że w tych działaniach, w razie potrzeby kontroli PESELu, wyręczają nas technologie, prawda?… :)

Bibliografia:

  • https://obywatel.gov.pl/dokumenty-i-dane-osobowe/czym-jest-numer-pesel
  • http://www.infor.pl/prawo/gmina/dowod-osobisty/262172,Co-mozna-wyczytac-z-numeru-PESEL.html
  • Danuta Pawłowska, Baza PESEL ma już 40 lat. Jak powstawała i co się w niej kryje?, http://biqdata.wyborcza.pl/biqdata/7,159116,22127837,baza-pesel-ma-juz-40-lat-jak-powstawala-i-co-sie-w-niej-kryje.html
  • Sylwia Czubkowska, 11 cyferek z dowodu, czyli jak powstał PESEL, http://www.gazetaprawna.pl/artykuly/1060862,historia-powstania-pesel.html
  • Sylwia Czubkowska, Historia informatyzacji w Polsce: system PESEL największym osiągnięciem, http://forsal.pl/artykuly/590823,historia-informatyzacji-w-polsce-system-pesel-najwiekszym-osiagnieciem.html
  • Robert Kędzierski, Służby specjalne PRL mogły stworzyć internet, zanim wymyślili go Amerykanie? Historia powstania bazy PESEL, http://next.gazeta.pl/next/7,156830,21901666,sluzby-specjalne-prl-mogly-stworzyc-internet-zanim-wymyslili.html
  • Sylwia Czubkowska, Najlepsi z najlepszych wymyślili system PESEL. Teraz dla ojczyzny są ubekami, http://wiadomosci.dziennik.pl/wydarzenia/artykuly/546813,system-pesel-ustawa-dezubekizacyjna-dezubekizacja-mswia-urzednicy-funkcjonariusze-mo-milicja.html
  • http://wiadomosci.dziennik.pl/wydarzenia/artykuly/485706,bledy-w-rejestrze-pesel-blokuja-dowod-osobisty.html
Udostępnij: